Szafranek Jan (1876–1966), działacz ludowy, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, senator.
Ur. 3 II w Sępichowie (pow. stopnicki), w rodzinie chłopskiej, był synem Ignacego (1854–1942), i Ewy z Dębskich.
S. ukończył szkołę ludową w Sępichowie i pomagał ojcu w prowadzeniu gospodarstwa; pracował też w okolicznych dworach. Następnie uczył się prywatnie na poziomie szkoły średniej. Po ślubie w r. 1898 zakupił gospodarstwo rolne w Stróżyskach (pow. stopnicki). W r.n. wstąpił do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, a w r. 1901 został wybrany na pełnomocnika gm. Grotniki (pow. stopnicki). Kandydował do I Dumy w r. 1906, lecz zrezygnował na rzecz Mateusza Manterysa. Był członkiem Tow. Drobnego Kredytu w Nowym Korczynie, a od r. 1909 należał do tamtejszego Kółka Rolniczego (jako członek zarządu do r. 1914). Po wybuchu pierwszej wojny światowej wstąpił do POW. Gdy armia austro-węgierska zajęła pow. stopnicki, został w r. 1916 wybrany do Sejmiku i Wydz. Powiatowego z siedzibą w Busku, gdzie działał do r. 1919. W l. 1917–19 był też prezesem Okręgowego Związku Kółek Rolniczych.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w r. 1918 wybrano S-a na prezesa Zarządu Powiatowego PSL «Wyzwolenie». Z listy tej partii (nr 4) został 26 I 1919 posłem na Sejm Ustawodawczy z okręgu nr 27 (pow. pińczowski i stopnicki). W Sejmie był członkiem komisji ochrony pracy oraz zdrowia publicznego. Na forum Sejmu przemawiał dwukrotnie, w rozprawach nad projektami ustaw o wydzierżawianiu niezagospodarowanych użytków rolnych (18 III 1920) i poborze nadzwycz. daniny państw. (13 XII 1921). W tym czasie był również prezesem Dozoru Szkolnego gm. Grotniki; zainicjował powstanie szkół powszechnych w Szczerbakowie, Górnowoli i Grotnikach. W r. 1922 został ponownie wybrany na posła na Sejm z listy nr 3 (PSL «Wyzwolenie») z okręgu nr 22 (powiaty sandomierski, stopnicki i pińczowski). Zasiadał w komisji robót publicznych. Przemawiał w dyskusji nad projektem ustawy o parcelacji i osadnictwie (6 VII 1925), a także zgłosił osiemnaście interpelacji i dziesięć wniosków, dotyczących m.in. otamowania Wisły w pow. stopnickim. Wiele ze swych wystąpień zamieścił na łamach organu partyjnego „Wyzwolenie”. W r. 1925 wybrano go na wiceprezesa klubu parlamentarnego Związku Polskich Stronnictw Ludowych «Wyzwolenie» i «Jedność Ludowa». W styczniu 1926 wystąpił jednak z tego klubu i współtworzył nowe ugrupowanie – Stronnictwo Chłopskie; na początku marca t.r. został wiceprzewodniczącym jego Rady Nadzorczej. Był też prezesem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Chłopskiego z siedzibą w Radzanowie (pow. stopnicki).
Dn. 11 III 1928 został S. wybrany na senatora z woj. kieleckiego. Zasiadał w komisjach: kultury i oświaty, gospodarstwa społecznego oraz prawniczej. Z ramienia Stronnictwa Chłopskiego podpisał 14 XI t.r. z PSL «Wyzwolenie» i PPS porozumienie w sprawie powołania Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Lewicowych dla Obrony Republiki i Demokracji; potem partie te współutworzyły 14 IX 1929 Centrolew. Od 30 XI 1928 był wiceprezesem Zarządu Głównego Stronnictwa Chłopskiego. Pisał artykuły polityczno-gospodarcze do jego organu, „Gazety Chłopskiej”, m.in. krytykował zaangażowanie aparatu państw. w wyborach po stronie ugrupowań sanacyjnych (Polska w niebezpieczeństwie! Dyktatura niesie nieszczęście, 1928 nr 30). Negatywny stosunek do rządów pomajowych prezentował w Senacie przy okazji debat nad preliminarzami budżetowymi na l. 1929–30 (6 i 9 III 1929) oraz 1930–1 (7 III 1930). Po skróceniu kadencji parlamentu, w nowych wyborach 1930 r. wybrano go na zastępcę senatora. Gdy Stronnictwo Chłopskie, PSL «Piast» i PSL «Wyzwolenie» połączyły się, tworząc Stronnictwo Ludowe (15 III 1931), został członkiem jego Rady Naczelnej. Po zmarłym Franciszku Ciastku objął 10 III 1934 mandat senatora. Ponownie krytykował w Senacie rządy sanacyjne przy okazji debat nad projektem konstytucji (16 I 1935) i preliminarzami budżetowymi MSW na l. 1935–6 (5 III 1935). Podpisał się pod komunikatem grupy członków Stronnictwa Ludowego z 18 VIII 1934 w sprawie wydawania nowego tygodnika „Polska Ludowa”. Sprzeciwiając się przyjętemu przez Stronnictwo Ludowe bojkotowi wyborów parlamentarnych, wraz z grupą działaczy wystąpił 8 VIII 1935 z partii. W r. 1936 należał do tzw. kadry działaczy chłopskich, dążącej do odtworzenia Stronnictwa Chłopskiego. Mimo to 28 II 1937 podpisał się pod uchwałą Komitetu Wykonawczego działaczy byłego Stronnictwa Chłopskiego w sprawie przystąpienia do Obozu Zjednoczenia Narodowego. Wkrótce potem zaniechał jednak wszelkiej działalności politycznej. Wrócił do Stróżysk i poświęcił się pracy w gospodarstwie. Zmarł 16 I 1966 w Stróżyskach, został pochowany na cmentarzu parafialnym.
W małżeństwie z Antoniną z Pietrzyków (1876–1944) miał S. sześcioro dzieci: Stanisława (1900–1970), Franciszka (ur. 1901), Marię (1904–1990), Jana (1909–1990), Stefana (1909–1986) i Józefa (1918–1991).
Giza, Władze stronnictw lud.; Kto był kim w Drugiej RP?, (fot.); Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, W. 1989; – Borkowski J., Ludowcy w II Rzeczypospolitej, W. 1987 II; tenże, Postawa polityczna chłopów polskich w latach 1930–35, W. 1970; Borkowski J. i in., Zarys historii polskiego ruchu ludowego, W. 1970 II; Czubiński A., Centrolew, P. 1963; Faliszewski F., Kartka z przeszłości ruchu ludowego w byłym powiecie stopnickim, W. 1985 s. 9; Giza S., Jan Dąbski. Całe życie dla ludzi, W. 1979; tenże, Kalendarz wydarzeń historii ruchu ludowego 1895–1965, W. 1967; Jachymek J., Myśl polityczna PSL Wyzwolenie 1918–1931, L. 1983; Kaczmarek Z., Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej, W. 1992; Lato S., Ruch ludowy a Centrolew, W. 1965; tenże, Ruch ludowy wobec sanacji, Rzeszów 1985; Marciniec L., Więzi i korzenie, Busko-Zdrój 1997 s. 26–7 (fot.); Markowski M. B., Życie polityczne w Busku i okolicy w okresie międzywojennym, w: Tradycje walk o wyzwolenie narodowe i społeczne na ziemi buskiej. Materiały sesji popularnonaukowej 11 IV 1987, Kielce 1988 s. 75–6, 79, 81; Przybyszewski S. M., Senator Jan Szafranek, „Tyg. Ponidzia” 1997 nr 31; Rek T., Próby rozbicia ruchu ludowego w latach 1934–1935, „Roczniki Dziej. Ruchu Lud.” 1965 nr 7 s. 75–6, 82, 102; tenże, Ruch ludowy w Polsce, W. 1947 II; Socha P., Stronnictwa ludowe po zamachu majowym, W. 1983; Szaflik J. R., Polskie Stronnictwo Ludowe Piast 1926–1931, W. 1970; Tomczonek Z., Ruch ludowy na Białostocczyźnie 1918–1939, W. 1978; Tomicki J., Norbert Barlicki 1880–1941. Działalność polityczna, W. 1968; Więzikowa A., Stronnictwo Chłopskie 1926–1931, W. 1963; Z dziejów ruchu ludowego na Kielecczyźnie. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej w Kielcach dnia 21–22 stycznia 1967 roku na 70-lecie powstania ruchu ludowego w Polsce, W. 1970; Zarachowicz Z., „…a teraz będą topić” (przyczynek do dziejów działalności parlamentarnej Jana Szafranka na podstawie dokumentów zgromadzonych w zbiorach MHPRL), „Zesz. Muz. Hist. Pol. Ruchu Lud.” 1994 nr 8 s. 203–15; – Grądzki C., Wspomnienia działacza ludowego 1909–1945, W. 1970; Lato S., Stankiewicz W., Programy stronnictw ludowych. Zbiór dokumentów, W. 1969 s. 605, 607, 621–5, 628, 631; Materiały źródłowe do historii polskiego ruchu ludowego, W. 1966–7 III–II; Mościcki–Dzwonkowski, Parlament RP 1919–27; Pisma ulotne stronnictw ludowych w Polsce 1895–1939, Oprac. S. Kowalczyk, A. Łuczak, W. 1971; Poniecki C., Jesienny obrachunek. Wspomnienia, W. 1983 s. 206; Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, (fot.); Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33; Rzepecki, Sejm 1919, (fot.); Spraw. stenogr. Sejmu z l. 1919–27; Spraw. stenogr. Senatu z l. 1928–30, 1934–5; Witos W., Moja tułaczka, W. 1967; – „Zielony Sztandar” 1966 nr 11 (nekrolog); – Mater. w Dziale Edukacji Obywatelskiej Biura Komunikacji Społ. Kancelarii Senatu RP; – Informacje Stanisława Przybyszewskiego z Kazimierzy Wielkiej.
Mariusz Ryńca